Thương hiệu có tiếng cộng với người điều hành bản lĩnh mới đủ hấp dẫn nhà đầu tư

 

Chờ hết tháng 8, nếu nền kinh tế Việt Nam vượt qua khó khăn thì vốn từ các quỹ đầu tư sẽ tiếp tục được đưa vào doanh nghiệp (DN). Tuy nhiên, sẽ có một sự sàng lọc kỹ, kể cả xem lại những khoản đầu tư trực tiếp trước đây vào DN. Các quỹ đầu tư (QĐT) cho biết như thế. Đối với QĐT, hai tiêu chuẩn quan trọng nhất để kén chọn DN trong giai đoạn tới ngoài “thương hiệu” còn có “nhân hiệu”.

 

“Coi mắt” ban điều hành

Không kể những khoản đầu tư vào cổ phiếu trên thị trường chứng khoán hay mua lại một tỷ lệ nhỏ cổ phần DN, các QĐT nước ngoài trong hai, ba năm qua đã đầu tư trực tiếp vào nhiều DN Việt Nam.

Không ít sự kiện nổi đình nổi đám, ngay từ khi mới chỉ là bản ghi nhớ, khiến nhiều người nghi ngờ đấy là cớ để thổi phồng thương hiệu, còn việc đầu tư của quỹ có thật mang đến kết quả tốt hơn cho DN không thì vẫn chưa DN nào công bố con số so sánh chính thức.

Nói về tiến độ mua các DN, đa số QĐT cho biết chậm hơn họ mong muốn, đó là do số DN Việt Nam qui mô nhỏ còn nhiều, trong khi QĐT muốn tranh thủ có chân trong DN quy mô lớn. Tuy nhiên, cũng có QĐT táo bạo đầu tư vào DN Việt Nam để mua lại công ty sắp phá sản như trường hợp Quỹ VOF (Vietnam Opportunity Fund) của VinaCapital.

VOF bỏ vốn 30%, mời Kinh Đô cùng tham gia đầu tư 70%, mua lại hãng kem Wall’s. Sau một năm, Công ty kem Kido’s có lời ngay nhưng ý nghĩa hơn là Công ty đã giữ lại được hàng trăm công nhân mà Unilever định cho nghỉ việc khi muốn đóng cửa nhà máy.

Có thể thấy, thời gian qua hướng đầu tư của các quỹ là vào những DN mà họ xét thấy triển vọng thị trường của ngành hàng cho dù hoạt động của DN chưa được tốt lắm; hoặc đầu tư vào các DN đang phát triển nhanh, ít đầu tư vào các DN tăng trưởng trung bình 10 – 15%/năm.

Thương hiệu dẫn đầu trong những ngành hàng là tiêu chuẩn trước tiên mà QĐT quan tâm nên những cái tên Vinamilk, Kinh Đô, REE, Sacom… trong tầm ngắm sớm nhất; tiếp theo là Kiến trúc AA, Gỗ Đức Thành, X-Men, Giấy Sài Gòn…

Trong giai đoạn tài chính khó khăn vừa qua, đa số các chuyên gia kinh tế nhận định đấy là thời điểm thích hợp để đầu tư vào DN, thì các QĐT lại có cái nhìn thận trọng: Khó khăn luôn đi đôi với rủi ro. Tên tuổi của DN chưa đủ bảo chứng cho những đồng vốn bỏ vào, mà còn phải “coi mắt” ban điều hành DN nữa.

Vì sao như vậy? Các QĐT cho biết họ muốn hỗ trợ DN về chiến lược là chính nhưng không phải chủ DN tư nhân nào cũng biết nhìn xa trông rộng. Ngoài chiến lược, QĐT còn giúp DN rất nhiều về tài chính như giúp vay nợ ngân hàng, giới thiệu đối tác, nhưng chủ DN lại không muốn ai tham gia sâu vào hoạt động DN mình.

Còn với DN cổ phần hóa (CPH), dẫu thương hiệu lớn mà Nhà nước còn nắm cổ phần chi phối, người điều hành chưa thoát khỏi tư tưởng “quyền làm chủ tập thể”, thì QĐT cũng không tài nào giúp DN phát triển. Đó là lý do vì sao bảo hiểm là lĩnh vực hấp dẫn, QĐT có mua cổ phần của Bảo Minh – một trong những DN CPH có thương hiệu dẫn đầu, nhưng không kéo nổi DN tăng trưởng như kỳ vọng.

 

Tiếp cận QĐT: Không vì cá nhân người điều hàng

Đã xảy ra những cuộc chia tay. Qua một thời gian đúc kết ít nhiều kinh nghiệm, DN sẽ chuẩn bị cách tiếp cận QĐT theo hướng khẳng định “thương hiệu” và chứng minh “nhân hiệu” không thể thay thế. DN Việt Nam phải vạch thật rõ chiến lược của mình, đừng đang làm nông nghiệp lại hứng lên kinh doanh địa ốc, rồi đầu tư chứng khoán.

Điều này các nhà đầu tư chiến lược không thích vì họ không cần biết DN có bao nhiêu đất đai, họ cần hiệu quả và sự ổn định của lợi nhuận đầu tư, họ cần thấy tiềm năng gia tăng doanh số, lợi nhuận của DN đó. Dùng những tài sản của DN là bất động sản làm lợi thế để mời gọi QĐT là sai lầm vì nếu chỉ quan tâm đến bất động sản thì họ đã đầu tư vào các công ty địa ốc.

Các DN Việt Nam có thói quen tính tổng giá trị tài sản, cho rằng tổng trị giá tài sản mình lớn nên mình có thể bán DN với giá cao, trong khi doanh số nhỏ, lợi nhuận thấp. Đó là trường hợp Vietcombank không hấp dẫn nhà đầu tư trong khi tổng tài sản của họ rất lớn, giá cổ phiếu Vietcombank khi phát hành lần đầu (IPO) không cao như dự đoán.

Các DN Việt Nam phải chuẩn bị một tư thế mới, hiểu rõ điều mong muốn của các đối tác chiến lược: “thương hiệu” – khả năng phát triển của DN – và “nhân hiệu” – năng lực, tâm huyết của người điều hành DN. Thế nhưng ngược lại, DN Việt Nam có nhìn vào “nhân hiệu” của các QĐT không?

Lời khuyên của các chuyên gia kinh tế là đừng bao giờ vì quan hệ cá nhân với người quản lý quỹ mà bán cổ phần của DN bởi vì người quản lý quỹ có thể sẽ bị thay đổi. DN phải hiểu quỹ đó xuất xứ từ đâu, cổ đông của họ là ai, thế mạnh, lĩnh vực chuyên sâu của họ là gì. Mục đích của nhà đầu tư là cổ tức, song không nên phủ nhận là họ không cho DN điều gì.

Đầu tiên là cho tầm nhìn bởi họ điều đầu tư vào nhiều DN ở nhiều nơi, trên nhiều lĩnh vực khác nhau nên ít nhất họ là người mà DN có thể tin tưởng để học hỏi. Không chủ DN nào muốn bán cổ phần cho QĐT để mất quyền tự chủ của mình, làm mình mất hứng, tuy nhiên, không hiểu nhà đầu tư, không khai thác được khả năng của họ thì DN chậm mạnh lên.

Dùng “thương hiệu” lẫn “nhân hiệu” để hấp dẫn QĐT, nhưng không bị hấp dẫn bởi cá nhân người điều hành quỹ. Hãy chờ xem đột phá mới trong những cuộc “hôn nhân” sắp tới giữa quỹ đầu tư và DN.

 

Ông Don Lam, Tổng giám đốc Tập đoàn Vinacapital: Không bỏ qua năng lực ban lãnh đạo DN
– Cho đến nay, VinaCapital đã đầu tư vào trên 20 DN Việt Nam với 3 phương thức chính: Nhà đầu tư trực tiếp, nhà đầu tư chiến lược và nhà đầu tư nhỏ không tham gia điều hành. DN tư nhân lúc thành công họ tự tin quá đến nỗi đầu tư nhanh, phát triển nhanh mà không cẩn thận.
Đến nay thị trường thay đổi, lãi suất ngân hàng tăng, DN không theo kịp nên ảnh hưởng nặng nề cho tài chính của họ. Khó khăn 6 tháng đầu năm là tài chính. Nhà quản lý quỹ yêu cầu DN xem xét lại khả năng thực tế, kế hoạch của họ.
Một số ngành, Nhà nước đã cho nước ngoài đầu tư 100% vốn, nhưng lĩnh vực tài chính thì chỉ mới cho phép nhà đầu tư nước ngoài chiếm 49% trong công ty cổ phần. Tỷ lệ này nên rộng hơn vì QĐT trực tiếp vào DN khác với DN nước ngoài đầu tư 100% vốn trực tiếp sản xuất kinh doanh.
Một DN tư nhân muốn phát triển nhà máy mới, họ bán cổ phần cho một QĐT, vẫn có thể xây một nhà máy mới và điều hành DN; QĐT chỉ đóng vai trò cung cấp vốn. VinaCapital sẽ tiếp tục đầu tư vào DN tư nhân và DN cổ phần, đây là ưu tiên trong tương lai, chọn những DN có thương hiệu tốt, dự án tốt nhưng phải cẩn thận đánh giá năng lực ban lãnh đạo các DN đó. Sáu tháng cuối năm, chúng tôi dự kiến sẽ đầu tư khoảng 200 – 300 triệu USD cho cả 4 quỹ: Cổ phiếu, địa ốc, hạ tầng, tin học.

Ông Nguyễn Lâm Viên, Tổng giám đốc Công ty Vinamit: “Thương hiệu” và “Nhãn hiệu”, các QĐT coi ngang nhau
– Mỗi DN có hai con đường đi, một là chọn đối tác chiến lược để đồng hành với mình; hai là tự thân DN IPO. Riêng tôi khẳng định các DN Việt Nam nói chung và Vinamit nói riêng nên chọn đối tác hơn là tự thân IPO.
Lý do: Doanh nhân mình có tầm nhìn nhưng để thực hiện tầm nhìn đó thì còn nhiều hạn chế. Doanh nhân Việt Nam thường là tự thân mình thành công chứ ít khi từ một êkíp hoặc một nhóm cổ đông, có chăng thì các cổ đông chỉ gởi tiền vào, giao phó cho người điều hành mà thôi.
“Thương hiệu” và “nhân hiệu”, tôi nghĩ các QĐT coi ngang nhau. Vinamit đã từng được đặt vấn đề là bán cho quỹ đầu tư 60%, chỉ giữ lại 40% hoặc ít hơn nữa nhưng với điều kiện là ông Nguyễn Lâm Viên không được rời khỏi DN vì họ cho rằng người điều hành giỏi, thu hút được nhân tâm thì người đó là linh hồn của DN.
Vì vậy, khi bán một phần DN thì phải hiểu rằng các nhà đầu tư chiến lược rất cần người lãnh đạo, họ mua vì đánh giá tầm nhìn chiến lược của người lãnh đạo, tính nhất quán, minh bạch của người lãnh đạo đó.

 

Theo NGỌC VÂN

Doanh Nhân Sài Gòn