Sắp tới, sẽ lại dồn dập các công bố đầu tư chiến lược?

Cùng với thị trường tài chính VN, các quỹ đầu tư đã trải qua hơn nửa năm biến động dữ dội. Ảnh hưởng ít hay nhiều tùy vào chiến lược đầu tư trước đó, song tuyệt đại đa số đã bị giảm 30% – 65% tổng giá trị tài sản sở hữu (Net Asset Value – NAV).

Mấy tháng gần đây, rất ít công bố đầu tư chiến lược như đã từng dồn dập trước đó, các quỹ lui vào “ở ẩn”, định giá lại, sắp xếp lại hệ thống. Và đến nay, dù vẫn còn trong giai đoạn “nhạy cảm”, nhưng đã có thể thấy rõ những bước chuẩn bị cho một “trận địa” mới, dài hơi hơn và… thật hơn. Người ta gọi đây là “thời điểm vàng” thứ hai.

Viết lại “Giấc mộng vỡ 2008”

Năm 2006 được xem là “thời điểm vàng” lần thứ nhất của các quỹ đầu tư tại VN bởi mở ra giai đoạn phát triển cực nhanh của các quỹ đã “mai phục” sẵn trên thị trường và sự ra đời của hàng loạt quỹ mới. Cuối năm 2007, bối cảnh tươi sáng của thị trường chứng khoán cùng không khí chuẩn bị cổ phần hóa và IPO “sôi sục” đã khơi dậy niềm tin hầu như chắc chắn rằng năm 2008 sẽ là năm rất thịnh vượng của giới này.

Khi đó, với ước đoán kinh tế VN sẽ phát triển liên tục, ít nhất là đến năm 2010, với rất nhiều cơ hội thuận lợi, nhiều nguồn vốn háo hức chờ tham gia thị trường. “Thị trường VN rất khác biệt, rất đặc trưng, chẳng giống bất kỳ nơi nào khác!” – đây là nhận định thường có vào thời điểm ấy. “Nguy cơ phát triển bong bóng” chỉ mang tính cảnh báo xa mà thôi.

Nhưng “Các quỹ giờ đã “thấm đòn” với thị trường VN. Người ta nhận ra, sự phát triển nào cũng phải theo quy luật. Quá nóng, thiếu bền vững thì sớm muộn gì cũng gãy đổ chứ không có ngoại lệ”; “Nhiều người nghĩ cơ hội ở đây quá dễ dàng, nên cứ cho rằng đã hiểu VN dù chỉ mới tiếp cận thoáng qua. Rồi họ sẽ hiểu thị trường VN là như thế nào!” – Hai nhà quản lý quỹ đã phát biểu như thế khi nhìn lại thị trường hơn nửa năm qua.

Vậy là, thay cho “giấc mộng thăng hoa”, các quỹ đầu tư đã rơi vào cảnh khốn khó. Theo báo cáo tháng 6 của Indochina Capital, Quỹ ICV (Indochina Capital Vietnam Holdings Limited) đang có tổng giá trị là 249.149.620 USD. Vào tháng 1/2008, con số này là 448.979.405 USD. Các báo cáo khác cũng cho thấy, trong tháng 6, NAV của nhiều quỹ rơi vào điểm thấp nhất từ trước đến nay.

Tỷ lệ giảm 55% – 65% không hiếm, mà lại rơi vào các quỹ lớn. Những quỹ không tham gia đầu tư vào chứng khoán như PENM của BankInvest, MEF, MEF II của Mekong Capital, dù phải chờ đến kết quả tính toán vào cuối năm mới có con số cụ thể, nhưng đều xác nhận bị ảnh hưởng và theo bà Hana Đặng – trưởng đại diện tại VN của BankInvest thì “đây là một năm khó khăn”.

Dài hạn và bền vững – Khái niệm không xa xỉ

Dù cho đến bây giờ, ngay chính người trong cuộc vẫn chưa thể “đong đếm” thật rõ ràng sự được – mất giữa một bên là đầu tư bền vững nhưng kết quả chậm và một bên là đầu tư “đánh quả”, tạo sự phát triển đột biến song rất dễ bị tổn thương.

Nhưng ít nhất, sau những biến động vừa qua thì lựa chọn thứ nhất đã chứng minh được giá trị của nó. Những quỹ chỉ tập trung vào private equity (*) không tham gia thị trường bất động sản và chứng khoán chính là những đơn vị ít bị xáo trộn nhất.

Thử xem vài trường hợp điển hình: ICV có danh mục đầu tư khá phong phú, từ trái phiếu công ty đã niêm yết (FPT, Việt Hàn…) đến các công ty dưới sàn. Khoản lỗ lớn nhất của họ thuộc về trái phiếu (chiếm 33,8% tổng quỹ đầu tư) và các cổ phiếu niêm yết.

Còn lại, ngoại trừ BIM Seafood giảm 34% (ICV mua 20% cổ phần, chiếm 8,8% NAV của quỹ) và Ngân hàng Mỹ Xuyên giảm 33% (đầu tư của ICV vào Mỹ Xuyên chiếm 2,1% NAV của quỹ), các danh mục đầu tư khác, nhất là các công ty chưa niêm yết, đều đang duy trì tốt giá trị tài sản. Trong bản báo cáo ngày 23/7, Dragon Capital cho biết 51% của quỹ VEIL và 48% của VGF được đầu tư vào thị trường chứng khoán. Đây cũng là các quỹ giảm NAV nhiều nhất thời gian qua…

Về khuynh hướng chỉ tập trung vào private equity, theo ông Hoàng Xuân Chính – Giám đốc Mekong Enterprise Fund (MEF) thuộc Mekong Capital, MEF khởi động từ năm 2003 với 18,5 triệu USD. Đến năm 2005, quỹ đã giải ngân hết vào 10 doanh nghiệp. Tính đến quý 1 năm nay, NAV của quỹ này đạt khoảng 35 triệu USD. MEF II (từ 2006) với 50 triệu USD, đến nay đã giải ngân được 80%.

“Chúng tôi dành nhiều thời gian cho việc thẩm định. Một yêu cầu của chúng tôi là doanh nghiệp đối tác phải sử dụng kiểm toán quốc tế. Tại VN, cho đến nay, chúng tôi chỉ chấp nhận ba hoặc bốn công ty kiểm toán quốc tế có uy tín cao trên thế giới cho các dịch vụ kiểm toán báo cáo tài chính của các công ty thuộc các quỹ private equity mà thôi.

Chính yêu cầu khắt khe này ảnh hưởng đến quá trình giải ngân, song chúng tôi không vội. Trường hợp Bông Bạch Tuyết mới đây là một bài học đáng nhớ để minh chứng cho việc nhà đầu tư không thể dễ dãi với các báo cáo tài chính. Đây là một kinh nghiệm rất có giá trị cho cả doanh nghiệp và nhà đầu tư” – ông Chính giải thích.

Cũng theo ông Chính, với tiêu chí đầu tư này, các quỹ của Mekong Capital vẫn bị tác động bởi tình hình chung, nhưng là những ảnh hưởng gián tiếp như lạm phát chứ không bị xáo trộn bởi “cơn bão” từ chứng khoán và bất động sản.

Với BankInvest, một quỹ còn khá mới song tốc độ “chạy” khá nhanh, bà Hana Đặng cho biết: “Ngay từ đầu, chúng tôi đã tuyên bố rất rõ là sẽ không theo chứng khoán và bất động sản. Quỹ muốn đi lâu dài cùng doanh nghiệp, sẽ chỉ mua tối đa 30% số cổ phần và luôn có một đại diện trong thành phần hội đồng quản trị của các doanh nghiệp được đầu tư”.

Quỹ PENM I của BankInvest có 80 triệu USD, đã giải ngân hết vào 6 công ty VN. PENM II dự kiến có 300 triệu USD, hiện đã huy động được 200 triệu, đã bắt đầu đầu tư vào Công ty Hòa Phát và ICP. Trước dư luận cho rằng BankInvest đầu tư vội vã, bà Hana nói: “Chúng tôi giải ngân tương đối nhanh so với yêu cầu là do điều kiện thuận lợi chứ không bị áp lực gì cả”.

Đi lên từ đáy

Trong một hội nghị đầu tư hồi tuần qua, ông Spencer White – cố vấn chiến lược của Công ty Chứng khoán Thiên Việt nhận định: Dù tình hình khó khăn của kinh tế VN có thể còn kéo dài ít nhất 12 tháng nữa, nhưng bây giờ lại là thời điểm để kiến tạo cơ hội cho các nhà đầu tư dài hạn và các công ty. Quan điểm này được sự tán đồng của nhiều người trong giới đầu tư tài chính VN.

“Xuống rồi sẽ lên. Nếu chúng tôi xuất phát từ đáy như bây giờ thì sẽ rất tốt. Đây thật sự là thời điểm lý tưởng bởi chúng tôi thường đi ngược chiều gió. Chúng tôi đang lập một quỹ mới và đang rất được các nhà đầu tư quan tâm.

Chúng tôi đã có thêm kinh nghiệm và doanh nghiệp cũng đã có thời gian để thẩm định giá trị thực sự của các quỹ, vì thế, hai bên có thể nói với nhau cùng một “thứ tiếng” trên cơ sở giá trị hợp lý của doanh nghiệp chứ không phải những kỳ vọng quá cao như trước đây. Mặt khác, ngay thời điểm này, doanh nghiệp cũng khó huy động vốn từ ngân hàng nên chúng tôi ít bị cạnh tranh bởi thành phần này” – ông Hoàng Xuân Chính phát biểu.

Các quỹ đầu tư khác cũng đã có động thái cho chiến lược hành động mới sau khi sắp xếp lại cơ cấu nội bộ. Giữa thời điểm doanh nghiệp đang khát vốn, ngân hàng thắt chặt khoản vay, quỹ đầu tư trở thành lựa chọn tối ưu cho doanh nghiệp với những điều khoản thương thảo hợp lý hơn.

Tuy nhiên, nhận định chung cũng cho rằng, các quỹ sẽ không “ham rẻ” mà rót vốn ồ ạt, đầu tư kiểu “đánh quả” như trước mà đi sâu vào chất lượng đầu tư cho lâu dài”.

***

(*) private equity: Một thuật ngữ tài chính chỉ loại hình cổ phiếu trong các công ty cổ phần tư nhân vẫn chưa niêm yết trên thị trường chứng khoán. Ở đây, các quỹ đầu tư private equity nghĩa là chỉ tập trung đầu tư vào các doanh nghiệp tư nhân triển vọng và chưa niêm yết cổ phiếu giao dịch trên sàn.

Theo PHẠM HOA LÀI

Doanh Nhân Sài Gòn